Menu
reklama
reklama

Gdzieś w siedemnastym, gdy rewolucja - Sto lat Azotu!

  • Dział: Breaking news

azotstolatzaproTematem Azotu zajmowaliśmy się nie tak dawno, a to z okazji wydania książki na temat pewnych wydarzeń w tym zakładzie. Książka autorstwa Edwarda Skotnickiego poruszała problemy z czasów, kiedy w firmie źle się działo, do tego stopnia, że doszło do samobójstwa...

Dziś mija sto lat, kiedy powstała właściwie już legenda jaworznickiego przemysłu, Zakłady Chemiczne "Organika-Azot".
Z tej okazji Muzeum Miasta Jaworzna zaprasza na wystawę poświęconą "Azotce", której otwarcie zaplanowane jest na godzinę 12 w dniu 9 czerwca.

Czytaj dalej...

Z kart historii - Azot

  • Dział: Ludzie

Satyrycznie, historycznie i wspomnieniowo - artykuł z dziejów Zakładów Chemicznych Azot, z dziejów miasta i dziejów naszej historii, opartych o twórczość Pana Edwarda Skotnickiego, długoletniego pracownika zakładów, ale i satyryka, autora wierszy, monologów, piosenek, a ostatnio książki "Afera" o sensacyjnych wydarzeniach w Azocie w latach 70 i 80 XX w.


ODCINEK 1 - 60 LAT AZOTU 

dyrazotki_custom.jpgBył "późny Gierek". Rok 1977 zapisał się w historii kilkoma ciekawymi wydarzeniami. Oto w styczniu owego roku swoją pierwszą audycję wyemitował radiowy kabaret Zespół Adwokacki Dyskrecja, w lutym odbyła się premiera filmu Andrzeja Wajdy "Człowiek z marmuru", a we wrześniu filmu animowanego "Wielka podróż Bolka i Lolka".

na zdjęciu dyrekcja Z CH Azot 23.11.2013r.

W Krakowie zamordowano studenta Stanisława Pyjasa, w TVP1 ukazało się pierwsze wydanie programu popularnonaukowego Sonda, a w październiku Telewizja Polska rozpoczęła emisję serialu "Polskie drogi". Również w październiku po raz pierwszy od 20 lat doszło do spotkania I sekretarza PZPR Edwarda Gierka z kardynałem Stefanem Wyszyńskim.

U naszych wschodnich sąsiadów Leonid Breżniew został sekretarzem generalnym Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, we Francji po raz ostatni użyto gilotyny, w USA odbyła się premiera "Gwiezdnych Wojen", a Roman Polański został skazany na 3 miesiące pozbawienia wolności za gwałt.

A w Jaworznie... W Jaworznie obchodzono 60 rocznicę powstania Zakładów Chemicznych "Organika Azot".


zchazot_1_1_custom.jpg„Azotka" była chlubą Jaworzna przez długie lata.
To tu produkowano środki ochrony roślin znane w całej Europie, na świecie. Niestety lata siedemdziesiąte dla Azotki zakończyły się wielką aferą gospodarczą, która odbiła się echem w całym kraju. Jej konsekwencją była samobójcza śmierć ówczesnego dyrektora technicznego - sensacyjne wydarzenia opisał w swojej książce pod tytułem "Afera", Pan Edward Skotnicki - chemik, pracownik Azotu, do lat 90 XX wieku...



Przeczytaj - Afera - Edward Skotnicki - rzecz o aferze w AZOTCE



Dziś okazało się że działalność Azotki pozostawiła wielkie piętno na środowisku naturalnym, z powodu ubocznych wpływów trucizn, jakie się tu produkowało, niemniej był to dla dziesiątek rodzin, setek jaworznian pewien symbol ich miasta, powód do dumy.

Z autorem książki spotkamy się już w grudniu w Miejskiej Bibliotece Publicznej, o spotkaniu poinformujemy, a dziś zaprezentujemy pierwszą odsłonę prezentacji Jego dorobku... satyrycznego.

eskotnickiafera6900_custom.jpgRocznica, sześćdziesiąta, założonego przez chemika Ignacego Mościckiego, późniejszego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zakładu, była okazją do spotkania się w gronie pracowników, do wspomnień, do zabawy.

Dziś tego typu wydarzenia ubarwiane są występami znanych gwiazd. Wtedy najlepiej bawiono się we własnym gronie, a najciekawszym elementem programu były występy samych zainteresowanych, oparte o własnoręcznie napisane monologi, piosenki, wiersze, skecze.
Ot program artystyczny

Wśród głównie kadry administracyjno biurowej Azotki znalazło się wiele osób, które charakteryzując się nieprzeciętnym poczuciem humoru taki program artystyczno kabaretowy opracowały i wystawiły.

Autorem tekstów był wspomniany jako autor książki "Afera" Pan Edward Skotnicki, a na scenie oraz na widowni znalazły się takie nazwiska jak Andruszkiewicz, Pazdan, Koziarz, Tura, Hupert, Gadaj, Świętosławski, Sułko, Jagoda, Maszybrocki, Szymaszkiewicz, Czubiliński "Krapla"...

Jednym z utworów, jaki zapadł w pamięci autorowi niniejszego artykułu, była piosenka śpiewana na melodię jednego ze znanych  warszawskich szlagierów lat międzywojennych, pod tytułem bardzo prozaicznym: "60 lat Azotu"

Gwoli wyjaśnienia niektórych pojęć, mała legenda:

"Gdzieś w siedemnastym" - Rok 1917 - rok Rewolucji w Rosji (według terminologii sowieckiej, Wielka Socjalistyczna Rewolucja Październikowa - dokonany przez bolszewików przewrót zbrojny w Rosji, okres, w którym Rady Delegatów Robotniczych, składające się przeważnie z bolszewików, przejmowały władzę w państwie - początek dominacji radzieckiej w Europie i szeregu nieszczęść z tym związanych, zakończony w Polsce 4 czerwca 1989 roku).

sklep-na-hucie_custom.jpg"... koło sklepu na Hucie"
- sklep spożywczy w budynku przy ulicy Młyńskiej - róg Chopina niedaleko klubu "Gacek" prawie naprzeciwko byłego budynku - biurowca Azotki.
(na zdjęciu strzałką zaznaczone miejsce byłych drzwi do sklepu - dziś zamurowane)

"...splunął od Wąwolnicy"
- Wąwolnica - potok płynący w okolicach Azotki, wpadający w końcu biegu do Przemszy.

"Wziął więc Mościcki spod baru "Bistro" - Bar bistro - rodzaj knajpy w ówczesnej Polsce, z prawdziwym barem bistro nie mającym nic wspólnego. W barze bistro można było wypić piwo, albo zjeść pierogi, lub tatara, albo galaretę z jajem, jako zakąska do setki czystej. Przykład polskiego baru bistro możemy zobaczyć w filmie "Miś", kiedy jeden z bohaterów pije wodę ze szklanki przykutej do stołu łańcuchem. Bistro o którym mowa w piosence znajdował się koło ronda na Hucie - dziś w tym miejscu jest sklep spożywczy i poczta.

„Chemik był z niego, jak Świętosławski"
- Świętosławski - nazwisko rodziny chemików związanych z Azotką, później właścicieli jednego z zakładów prywatnych - Best Pest.

60 LAT AZOTU (napisano - czerwiec 1977) Autor: Edward Skotnicki


Gdzieś w siedemnastym, gdy Rewolucja krwawe zbierała swe żniwa
Żył sobie jeden facet w Galicji, co się Mościcki nazywał

Był on chemikiem - takim najlepszym od Gdańska po wschodnie Kresy
Zamiast wymyślać przeciw sanacji - on se wymyślał  procesy

Raz do Jaworzna bryczką przyjechał w cylindrze oraz  w surducie
Straszną akurat odczuł potrzebę gdzieś koło sklepu na Hucie

Wypiął się zdrowo przy pierwszym płocie - i wtedy już zaśmierdziało...
Lecz tamto miejsce kupką zbrukane bardzo mu się spodobało

Wzdłuż zmierzył krokiem, wszerz ostro splunął od Wąwolnicy do płotu
Takie to były - można powiedzieć -  chlubne początki Azotu

Wszystkich zapewne fakt intryguje, skąd gacek w herbie, nie wrony
Stąd się to bierze, że to zapewne pomysł był nietoperz-czony
(fonet: niedopieszczony. Przyp.red.)

Wziął więc Mościcki spod baru "Bistro":  Wocha, Kurpasa, Knapika
Kupił pół litra, wypili brudzia i tak powstała fabryka

Chemik był z  niego, jak Świętosławski - prezydent zaś byle jaki
Pewnie go teraz  mocniej, niż innych okrutne toczą robaki

W dowód wdzięczności dla prezydenta /poważnie, a nie dla draki/
Aby mu ulżyć - Azotka robi środki na wszelkie robaki


Piosenka w Jaworznie zrobiła ogromną karierę, będąc istnym przebojem na towarzyskich spotkaniach zwłaszcza pracowników zakładu. Niestety po pewnym czasie proza życia spowodowała zapomnienie jej na długi czas... do dzisiaj...

Archiwalne zdjęcia zawarte w publikacji z okazji 50-lecioa ZCH Azot z roku 1967 (niestety z roku 1977 na razie zdjęć nie posiadamy)
Tytył publikacji: "Informator Zakładów Chemicznych "Azot" w Jaworznie" Wydawnictwo artystyczno - graficzne, Kraków, 1967. Zespół redakcyjny: Jerzy Banaś, Bogumiła Goc, Marian Matiasik, Zdzisław Maszybrocki, Stanisław Rodzik, Jacek Szymaszkiewicz, Ignacy Tura.

ODCINEK 2

LINDAN, LINDAN (pażdziernik 1980)

"Od smrodu jeszcze nikt nie umarł, a od mrozu cała armia Napoleona" - mówiono w zamierzchłych czasach. Sentencja była w miarę aktualna do czasu, kiedy w Jaworznickiej Azotce zaczęto produkować jedną z najbardziej śmierdzących znanych substancji, będącą oczywiście wyjatkowo mocną trucizną.
Było to w latach siedemdziesiątych.

zchazot2_2.jpgPF to oddział produkcyjny w byłej Azotce który obejmował syntezę sześciochlorocykloheksanu, znanego pod nazwami handlowymi lindan, lub gamatox.

Była to wyjątkowo uciążliwa i niebezpieczna synteza. Do pracy na tym oddziale bardzo trudno było znaleźć pracowników, ponieważ smród odpadów produkcyjnych był nie do zniesienia.

Dość powiedzieć, że pracownicy zatrudnieni na tym oddziale otrzymywali dodatkowo wodę kolońską dla zabicia nieprzyjemnego zapachu, którego trudno było się pozbyć.

Do pracy na PF kierowano często młodych mężczyzn, z tak zwanego marginesu, mających przeszłość kryminalną. Stosowano także zachęty materialne oraz skrócony do 6 godzin czas pracy. (E. Skotnicki)

Mimo niebezpieczeństw i smrodu przenikającego daleko poza bramy zakładu, trzeba było jakoś żyć, a ponieważ w ówczesnym ustroju nie wolno było głośno mówić o tym, co się myśli (Wydawać by się mogło, że te czasy już dawno minęły) trzeba było obchodzić cenzurę. Jednym na to sposobów była satyra.

Drugą piosenką, którą prezentujemy, napisaną przez Pana Edwarda Skotnickiego (ZOBACZ TEN ARTYKUŁ), była krótka rymowanka pod tytułem

Lindan Lindan

Przychodzi młody petent do Działu Kadr - chciałby w Azotce szczęścia popróbować
20 parę ma  on zaledwie lat i jak w obrazek patrzy na kadrową
Ona mu daje formularzy plik i skierowanie chłopu wręcza w mig...

Lindan, Lindan, na Lindan, Lindan, Lindan - o psiakrew
Kraj potrzebuje go, a robić nie ma kto, więc dymaj bracie wprost na PF!

Na zasmrodzoną budę patrzy przez płot i z przerażenia biedak kiwa głową
Tak, jakby miał się żenić z Brigitte Bardot, a ożenił się w końcu z jej teściową
Co najwspanialszy nawet daje wikt, lecz raczej trudno z nią do łóżka iść...

Lindan, Lindan, na Lindan...

zchazot2_1.jpg- Czym, różniła się demokracja od demokracji socjalistycznej?
- Tym czym krzeszło od krzesła elektrycznego.

Podobnie z gospodarką.

Wtedy była gospodarka planowa.
To znaczy nie ważne, czy jakiegoś towaru potrzeba, bądź nie potrzeba było na rynku zbytu, nie ważne, że był dziadowski, kiepski, brzydki, niepotrzebny, albo trujący. Ważne, że trzeba było wykonać plan produkcji (akurat w Azocie produkowano dobra potrzebne, nie tylko nam... fakt, że ogromnym kosztem)

kliknij obrazek aby powiększyć

Ba, nawet wykonanie planu nie było tak mile widziane przez władze, jak... jego przekroczenie. Plan należało przekroczyć, wykonać go ponad normę - warto przypomnieć sobie film "Człowiek z Marmuru".

Azotka plany wykonywała, przekraczała, a jej produkty były znane w całej rolniczej Europie, głównie oczywiście w części podległej Związkowi Radzieckiemu.

My im dawaliśmy środki ochrony roślin, a oni w zamian za to brali od nas cukier, statki i tym podobne... Dzięki tej korzystnej wspólpracy doganialiśmy takie kraje przemysłowo rozwinięte, jak Gabon, Honduras, Wybrzeże Kości Słoniowej...

W bardzo oględny sposób Pan Edward Skotnicki skomentował ówczesną produkcję Azotki, w piosence śpiewanej na melodię "Kolorowych jarmarków".

ANTYPERZU W BALONIKACH - luty 1978

Kiedy spojrzę hen, za siebie, na tygodnie co minęły

Com przekazał na magazyn, a co diabli wzięli
Co straciłem z własnej woli, a co przeciw sobie
Co wyliczę - to wyliczę, ale zawsze wtedy powiem, że do planu mi brak:

ref..

Antyperzu w balonikach, z metką KJ na drucikach
Foschloru w kontenerach, co już sprzedawano nieraz
Wagonu z  betanalem- sprzedanego przez Centralę
Z tym samym betanalem, co go jeszcze nie ma wcale
Cysterny azotexu, co to go raz chcą, raz nie chcą
Drobnicy w kontenerach już sprzedanej przez Bajera
Brak sensu w systemie - choć już ludzie wzięli premie
Brak w cyfrach zgodności... No i cierpliwości!

Kiedy tuż po dobranocce łeb przytulę do poduszki
Śni mi się, że do Warszawy rżnę "Górnikiem" przez Koluszki
I melduję z własnej woli, chociaż przeciw sobie...
Co wyliczę, to wyliczę, ale ostatecznie powiem, że do planu mi brak:

ref.

Antyperzu w balonikach, z metką KJ na drucikach...

Czytaj dalej...

Afera - spotkanie z autorem książki o Azocie lat 70...

  • Dział: Relacje

eskotnspotk_1.jpg

Spotkanie z autorem zdobywającej coraz większą popularność książki "Afera", Panem Edwardem Skotnickim, o wydarzeniach na przełomie lat 70 i 80 XX wieku w Zakładach chemicznych Azot w Jaworznie odbyło się we wtorek, 17 grudnia w audytorium Miejskiej Biblioteki Publicznej.

Nad wyraz ciekawi byli jego uczestnicy kulisów powstania tego niemal dokumentu na temat wydarzeń, które obiegły całą Polskę w wyniku kontroli, która spowodowała, że ówczesny dyrektor zakładu popełnił samobójstwo.

Spotkanie przebiegło w niemal rodzinnej atmosferze, bo oprócz mieszkańców zainteresowanych historią miasta pojawili się byli pracownicy Azotki, którzy spotkali się po latach.

Rozmowy, wspomnienia zostały przywołane dość szybko i oprócz rozmów o książce i prób zidentyfikowania faktów oraz występujących w niej osób, których nazwiska zostały zmienione, rozmawiano również o tamtych czasach, o trudnościach życia w komunie, kiedy na pólkach w sklepach nie było nic, a w dobra opływali tylko aparatczycy i oddani przyklaskiwacze jedynie słusznej partii, jaka była PZPR.

Choć i dziś pojawiają się tęskniące do tamtych czasów głosy.
Być może właśnie tych, którym było dobrze wtedy, być może tych, którzy czerpali z dobrodziejstw jakie stwarzało bycie w partii i popieranie sowieckiej dominacji nad Polską i Polakami.
Ale to tylko dygresja.

eskotnspotk_2.jpgPan Edward Skotnicki przywołał kilka nieznanych faktów z historii Azotki, nie zdradzając jednak żadnych istotnych szczegółów zawartych w swojej książce, aby przyszły czytelnik sam mógł odkryć paradoksy tamtego systemu i zabawić się w śledczego, rozszyfrowującego autentyczne postaci ówczesnego Jaworzna.

Spotkanie trwało ponad dwie godziny a jego uczestnikom wcale nie było śpieszno do domów.

Zdając sobie sprawę, że w tym przedświątecznym czasie nie wszyscy mogli przybyć i poświęcić czas, zapraszamy do zakupu książki. Najpewniejszym miejscem jest księgarnia Nowela przy ulicy Grunwaldzkiej.

Zachęcamy również do naszych artykułów poświęconych satyrycznej twórczości autora Afery.  To naprawdę wnikliwe i ciekawe obserwacje ówczesnego  życia społeczno politycznego podane z dozą humoru i rezerwy.

Z KART HISTORII - AZOT - Twórczość satyryczna Edwarda Skotnickiego.


eskotnickiafera330.jpgW 1979 roku w Zakładach Chemicznych „Organika-Azot" w Jaworznie przeprowadzono niespodziewaną i zaskakująco wnikliwą kontrolę gospodarki magazynowej, produkcji i sprzedaży wyrobów. Kontrola przeprowadzona przez inspektorów Najwyższej Izby Kontroli wykryła niedociągnięcia określone przez kontrolujących jako poważne przestępstwa gospodarcze. Raport pokontrolny NIK trafił wkrótce do prokuratury i w krótkim czasie spowodował prawdziwe trzęsienie ziemi w zakładzie, mieście i województwie. Kilka tygodni później nastąpiły pierwsze aresztowania i nie było dla nikogo tajemnicą, że będą następne. 9 maja 1979 roku jeden z głównych uczestników tych wydarzeń - dyrektor techniczny zakładu popełnił samobójstwo, połykając cyjanek sodu w swoim własnym gabinecie.Spotkanie z naocznym świadkiem tych wydarzeń, autorem poświęconej im książki, Edwardem Skotnickim odbędzie się już we wtorek, 17 grudnia o godzinie 17.00,  w galerii Ex Libris Miejskiej Biblioteki Publicznej. Na fascynującą opowieść zaprasza autor i portal MojeJaworzno.pl..


eskotnickiafera330.jpgW 1979 roku w Zakładach Chemicznych „Organika-Azot" w Jaworznie przeprowadzono niespodziewaną i zaskakująco wnikliwą kontrolę gospodarki magazynowej, produkcji i sprzedaży wyrobów.

Kontrola przeprowadzona przez inspektorów Najwyższej Izby Kontroli wykryła niedociągnięcia określone przez kontrolujących jako poważne przestępstwa gospodarcze.

Raport pokontrolny NIK trafił wkrótce do prokuratury i w krótkim czasie spowodował prawdziwe trzęsienie ziemi w zakładzie, mieście i województwie. Kilka tygodni później nastąpiły pierwsze aresztowania i nie było dla nikogo tajemnicą, że będą następne.

9 maja 1979 roku jeden z głównych uczestników tych wydarzeń - dyrektor techniczny zakładu popełnił samobójstwo, połykając cyjanek sodu w swoim własnym gabinecie. Ten dramatyczny akt desperacji cenionego i lubianego człowieka był szokiem dla wszystkich, którzy go znali.

Dlaczego do tego doszło? Jak silną presję na działania porządnych i uczciwych z zasady obywateli może wywrzeć chora ambicja gorliwych wyznawców jedynie słusznej ideologii, zmuszając ich do działań niezgodnych z obowiązującym prawem? Dlaczego sposób działania kierownictwa zakładu, który w niczym nie odbiegał od przyjętego stylu i powszechnie stosowanych wzorców nagle okazał się zwykłym, pospolitym przestępstwem?

Na wszystkie te pytania stara się odpowiedzieć autor wspomnień - współuczestnik opisywanych wydarzeń, który na podstawie swoich doświadczeń i obserwacji odtworzył wiernie tło tzw. „afery azotowej".


Edward Skotnicki - urodzony 7 grudnia 1943 roku w Mysłowicach - Dziećkowicach. Absolwent Wydziału Chemicznego Politechniki Śląskiej w Gliwicach i Studium Podyplomowego Ochrony Roślin na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach.
W latach 1967 - 1991 pracował w Zakładach Chemicznych Azot w Jaworznie. Od 1991 roku prowadzi własne przedsiębiorstwo produkcyjno-handlowe.

Zamiłowania: historia, geografia, muzyka, sport, turystyka, literatura faktu.

Współtwórca kabaretu amatorskiego „Banknocik", działającego w ramach Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego w latach 1977 - 85.

Autor wielu nieopublikowanych dotąd tekstów i piosenek satyrycznych .

Żonaty, troje dorosłych dzieci i sześcioro wnucząt.
Szczegóły

  • Rodzaj literatury:Literatura obyczajowa

  • Wydawca:Novae Res, 2013
  • Format: 121x195mm, oprawa miękka ze skrzydełkami
  • Wydanie: Pierwsze
  • Liczba stron: 286
• ISBN: 978-83-7722-913-2
 
eskotnickiafera6900.jpg

Czytaj dalej...
Subskrybuj to źródło RSS

Instytucje miejskie

Kultura

Polskie portale

INSTYTUCJE

Miasta różne

Follow Us