Menu

Jaworzno dawniej i dziś

  • Autor 
 
jaworzno0413030_custom.jpgNasza galeria zdjęć ukazujących wygląd naszego miasta wzbogaciła się o nowe "eksponaty". W ostatnim czasie Jaworzno zmienia się znów radykalnie.

Jego wygląd, a zwłaszcza centrum, od kilkudziesięciu lat pozostawał nienaruszony, z małymi wyjątkami. Zapraszamy do GALERII.  W artykule, "rosnącym" z czasem, kilka ciekawych faktów z historii, a w galeriach, które są uzupełniane sukcesywnie, zdjęcia z różnych okresów , także z ostatnich lat i miesięcy, kiedy to na naszych oczach znika stare, a pojawia się nowe. Już niedługo po dzisiejszych widokach pozostaną tylko zdjęcia i wspomnienia... 


Warte przeczytania materiały z historii Jaworzna:

Jaworznianin autorem pomnika w Waszyngtonie !
www.mojejaworzno.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1069

Wawel, Grunwald i akcenty jaworznickie
www.mojejaworzno.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1354

Tadeusz Popiel - Panorama Bitwy pod Grunwaldem
www.mojejaworzno.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1274


Tego nie znajdziecie w Wikipedii !

jaworzno-herbmini.jpg
Wprawdzie nasza galeria zdjęć ukazujących niegdysiejsze Jaworzno nie ma imponujących rozmiarów, to jednak od czasu do czasu przybywa w niej ?eksponatów?.
Dziś oprócz kilku nowych zdjęć, zapraszam do przeczytania kilku słów na temat historii miasta.
Ciekawy opis znajduje się w wydanej z okazji tysiąclecia naszego państwa obszernej publikacji ?Ossolineum? z 1965 roku, pt. ?Miasta polskie w Tysiącleciu?, pod redakcją naukową Mateusza Siuchnińskiego - dwie wielkie księgi zawierają opisy miast polskich, z uwzględnieniem ówczesnego podziału administracyjnego. Warto zwrócic uwage na liczbę ludności i rzemieślników, którzy wtedy stanowili o rozwoju gospodarczym miasta - wtedy jeszcze osady, wsi.
Wtedy Jaworzno należało do województwa krakowskiego i zamieszkane było przez ponad 20 tysięcy mieszkańców, a jego herb wyglądał zupełnie inaczej niż dzisiejszy.
Czego jeszcze możemy dowiedzieć się o naszym mieście i jego dwóch dzielnicach - Szczakowej i Jeleniu?
Zdjęcia pochodzą z wymienionej książki, a powiększenia znajdują się w
GALERII.

miasta-polskie-_custom.jpg
Jaworzno

miasto stanowiące powiat, leży na równinie ongiś lesistej i bagnistej, w kącie między Białą Przemszą i Przemszą, w samym centrum krakowskiego zagłębia węglowego, w odległości 66 km na północny zachód od Krakowa.
W przyłączonej do Jaworzna w 1956 r. Szczakowej zbiegają się linie kolejowe Kraków - Mysłowice (od 1847 r.), Tunel - Olkusz - Szczakowa (od 1885 r.), Strzemieszyce - Szczakowa i Chrzanów - Szczakowa (od 1900 r.); przy tej ostatniej leży miasto Jaworzno.
Po raz pierwszy Jaworzno występuje w źródłach ok. 1242 r. Już wtedy, a niewątpliwie i znacznie wcześniej, wydobywano tu rudę ołowiu i galmanu. Jeszcze w 1523 r. zezwolił biskup krakowski Thurzonom eksploatować w Jaworznie te metale, wieś bowiem należała do biskupów krakowskich od połowy XIII w. aż do 1789 r., kiedy została przejęta na rzecz skarbu Rzeczypospolitej.
jaworzno---otk3-_custom.jpgNa wschód od Jaworzna wznosi się wzgórze Grodzisko, na którym pod koniec XVIII w. znajdowały się ruiny zamku. Przed kilkudziesięciu laty odkryto tu fragmenty romańskiego muru.
Drewniany kościół parafialny św. Wojciecha powstał już przed 1335 r., w latach 1552 - 1558 wzniesiono kościół murowany, przebudowany gruntownie w pierwszej połowie XIX w.
W 1581 r. było w Jaworznie 20 łanów kmiecych, a wśród ludności - 2 rzemieślników, w 1645 r. - 29 kmieci, 10 chałupników, młynarz i sołtys; w 1783 r. mieszkało w Jaworznie i jego licznych przysiółkach 3220 osób. W 1791 r. wieś ta miała 131 domów, 2 karczmy i 3 młyny oraz liczyła 764 mieszkańców.
W 1795 r. objęta została zaborem austriackim, w 1809 r. znalazła się w Księstwie Warszawskim, w 1815 r. ? w Rzeczypospolitej Krakowskiej, a po jej upadku włączono ją ponownie do Austrii.
jaworzno---otk2-_custom.jpgOd 1772 r. zaczęto w Jaworznie wydobywać węgiel, sprowadzając w tym celu górników z Wieliczki, których osadzono w przysiółku Nowa Wieliczka. (gdzieś między Borami a Jeleniem ? przyp red.)
Na większą skalę rozwinęło się tu górnictwo węglowe w początkach XIX w., w związku z czym Jaworzno wzrosło w szybkim tempie i od połowy tego stulecia zaliczane było do miasteczek, a nawet stało się ośrodkiem powiatu, włączonego ok. 1880 r. do pow. chrzanowskiego.
W 1846 r. górnicy z Jaworzna brali udział w powstaniu krakowskim; w późniejszych czasach walczyli dzielnie z wyzyskiem kapitalistycznym, urządzając często strajki. Tak np. w dniu 19 V 1931 r. miały w Jaworznie miejsce krwawe zaburzenia strajkowe, w których 5 osób zostało zabitych, a kilkanaście rannych.
Do rangi miasta Jaworzno podniesiono w 1889 r.
W latach 1946 - 1950 liczba ludności wzrosła z 17 506 do 20 229. W 1956 r. Jaworzno zostało powiatem miejskim i przyłączono w związku z tym do miasta szereg osad, m.in. Dąbrowę i Szczakowę.


Szczakowa

leżąca na piaszczystej i lesistej równinie w pobliżu ujścia rzeczki Kozi Bród do Białej Przemszy, u zbiegu linii kolejowych: Kraków - Mysłowice, Tunel - S., Strzemieszyce-S., w odległości 5 km od Jaworzna, występuje w źródłach dopiero pod koniec XV w.; niewątpliwie posiada jednak znacznie starszą metrykę.
Była już wtedy wsią lokowaną na prawie niemieckim i stanowiła własność królewską; wchodziła w skład starostwa będzińskiego.
W 1581 r. miała 191/2 Jana kmiecego i 1 łan sołtysi; w 1791 r. liczyła 63 domy i 318 mieszkańców (w tym 2 rzemieślników: kowala i szewca).
W 1791 r. istniała we wsi należąca do skarbu Rzeczypospolitej ?fabryka? węgla kamiennego, wywożonego stąd do Jelenia (wieś nad Przemszą w parafii Jaworzno) na galary i spławianego do składów w Krakowie, a nawet do Warszawy.
W pionierskich odkrywkach rozpoczęto eksploatować węgiel w Szczakowej już w 1766 r.
 Sześciu robotników wydobywało wtedy kwartalnie 800 korcy węgla wartości 3900 florenów.
 
Jeleń

osiedle górnicze w powiecie chrzanowskim, leży na lewym brzegu rzeki Przemszy w odległości 12 km na północny zachód od Chrzanowa, a 4 km na południowy zachód od Jaworzna.
Ta zagubiona ongiś w borach osada występuje w źródłach dopiero od połowy XV w.
Należała wtedy i później do klucza lipowieckiego biskupów krakowskich i płaciła pod koniec tego stulecia podatek tylko z 2 łanów, w 1581 r. ? z 10 półłanów kmiecych, 1 sołtysiego oraz od 14 zagrodników, 6 komorników i 3 rzemieślników, a w 1680 r. ? z 61/4 łana, 6 zagród czynszowych i 8 bez ról, 6 komorników i 1 młyna.
W 1532 r. zbudowano tu kaplicę. Rudę żelaza wydobywano w Jeleniu prawdopodobnie od połowy XVII w. Pod koniec XVIII w. określano Jeleń niekiedy mianem miasteczka.
Do chłopów należało wtedy 12 3/8 łana, a do bogatego wójtostwa 5 1/4 łana; wieś miała 116 domów, budowanych przez poddanych własnym kosztem, i 572 mieszkańców, odbywało się w niej 12 jarmarków; na Przemszy funkcjonował przewóz, a przy jazie pobierano cło wodne.
W 1890 r. Jeleń zajmował razem z Borami i obszarem dworskim 18,55 km. kw powierzchni, miał 234 domy i 1493 mieszkańców. W tym czasie uważano Jeleń również za ?miasteczko targowe?.
W 1905 r. zbudowano kopalnię węgla kamiennego, toteż w 1921 r. było tu już 449 domów i 2898 mieszkańców. Kopalnia ?Sobieski? zatrudnia obecnie ponad 1540 pracowników. Prawa osiedla otrzymał Jeleń. w 1958 r. W 1961 r. osiedle Uczyło 5395 mieszkańców. W Jeleniu mieszczą się 2 szkoły podstawowe.



Artykuł wcześniejszy...


jawonew112001Jaworzno dawniej i dziś.
Zapraszamy do nowego
działu w galeriach i do twórczej aktywności.
Każdy na pewno ma gdzieś w głębi szuflad, na dnie szaf, w czeluściach piwnic, a nawet na szczytach strychów zdjęcia zrobione przez samych siebie, bądź przez przodków, zdjęcia, pocztówki, rysunki, na których utwalone zostało nasze miasto.
Zmienia się ono obecnie nie do poznania i dlatego warto zachować w pamięci ulice, budynki, wydarzenia, które były, działy się kiedyś, a których na pewno już nie będziemy mieli okazji oglądać.
Zapraszamy Was do przeszukania swoich zbiorów i do zaprezentowania ich w naszej galerii. Zdjęcie wystarczy zeskanować, albo nawet sfotografować je cyfrówką, nadać im rozmiar odpowiedni dla galerii (max. rozmiar dłuższego boku - 800 pixeli, max. waga - 100 kB) i przesłać tak skonstruowaną pracę na nasz adres, albo samemu stworzyć album w galerii i ... i niech będzie !
Pierwsze fotki możecie oglądac już


Pojawiły się nowe zdjęcia w naszej galerii, nadesłane przez Krzysztofa D. Przedstawiają wycinki z frontu robót na obwodnicy śródmiejskiej. Niedługo wygląd niektórych części miasta zmieni się zupełnie nie do poznania. Zdjęcia będą jedyną możliwością, aby wspomnieć stare czasy... Zapraszamy do nadsyłania Waszych plonów z wędrówek z aparatem. Krzysztofowi dziękujemy.

7 sierpnia 2007 - Pojawiły się nowe zdjęcia zeskanowane z kilku wydawnictw o Jaworznie i z widokówek znalezionych w szufladzie. Szukam dalej...

1 maja 2008 - w kilka dni po zaprezentowaniu projektu nowego rynku postanowiłem utrwalić to miejsce, takim, jak ono wygląda dziś. Zapraszam do GALERII- JESZCZE STARY RYNEK.
 
Powrót na górę

Instytucje miejskie

Kultura

Polskie portale

INSTYTUCJE

Miasta różne

Follow Us